استخوان شناسی تهیه و تدوین: استاد مجتبی قاسمیان

                                                            استخوان شناسی                 تهیه و تدوین: استاد مجتبی قاسمیان

 

ساختار استخوان

استخوان ها تركيبي از دو بخش ارگانيك(آلی) و غير ارگانيك(غیرآلی) هستند. از نظر وزن، استخوان 70 درصد مواد معدني (Mineral) و 30 درصد مواد ارگانيك دارد. بخش عمده مواد ارگانيك را ماده اي پروتئيني بنام كلاژن (Collagen) تشكيل مي دهد كه فيبرهاي بلندي را مي سازد. بخش معدني استخوان سبب استحكام و سختي استخوان و بخش ارگانيك سبب قابليت انعطاف پذيري يا ارتجاعي مختصر آن خواهند شد. بخش ارگانيك پس از مرگ تخريب شده و از بين مي رود و اين مسئله سبب شكننده تر شدن بيشتر استخوان هاي باستاني خواهد شد.

استخوان سازي: استخوان نقش حفاظت از اندام ها در جمجمه، ستون فقرات و قفسه سینه و نقش اهرم در حرکت استخوان های بلند اندام ها را دارد. استخوان یک منبع مهم ذخیره نمک های کلسیم و تولید کننده سلول های خونی است. استخوان بافتي است سخت كه سختي آن به سبب وجود نمك هاي غير عالي است كه در آن ذخيره شده و تقريبا 60 درصد وزن كل استخوان را تشكيل مي دهند، اين نمك ها شامل كلسيم، فسفات و مقداري منيزيم و كربنات مي باشد، پس از خارج شدن اين نمك ها شكل استخوان به هم نمي خورد.

براي تشكيل استخوان بايستي كلسيم و فسفات كافي در خون وجود داشته باشد. همچنين ويتامين هاي A، C، D نقش ماثري در تشكيل استخوان دارد، و نيز رشد استخوان تحت تاثير هورمون هاي پاراترمون يا غده هاي تيروئيد است كه عمل اين هورمون كنترل ميزان كلسيم و به طور غير مستقيم ميزان فسفات خون است.

هورمون های جنسی تستوسترون (Testosterone) در مردان و استروژن (Estrogen) در زنان در رشد اسكلتي طبيعي به ويژه در دوران بلوغ نقش مهمي دارد و ورزش نیز رشد استخوان ها را تحريك مي كند، رشد استخوان در كودكي با توليد استخوان در صفحه اي بنام اپي فيزيال (Epiphyseal Plat) انجام مي شود و تا سن بلوغ ادامه دارد.

در اسكلت انسان بالغ بر 206 استخوان مجزا وجود دارد. ( در يك اسكلت بالغ و كامل، يك جمجمه، 24 عدد مهره، 12 عدد استخوان دراز و 106 عدد استخوان دست و پا وجود دارد).

بطور کلی دو نوع استخوان وجود دارد:

                                          ·استخوان قشري یا متراکم (Compact (Cortical) Bone)

                                          ·استخوان اسفنجي (Cancellous (Spongy)or( Trabecular) Bone)

لایه ی نازک و سطحی هر دو نوع استخوان از نوع متراکم است و قسمت مرکزی یا مغز استخوان، از نوع اسفنجی است. استخوان قشري يا متراكم بخش سخت و متراكم استخوان است كه لايه هاي خارجي و سطحي استخوان را مي سازد. استخوان متراکم تنه که مغز استخوان را در بر می گیرد استخوان کورتیکال (Cortical Bone) نام دارد.

استخوان اسفنجي از تراكم كمتري برخوردار است و داراي ساختماني مشابه لانه زنبور و حفرهاي متعدد است. كه در انتهاي استخوان هاي دراز و بخش داخلي استخوان هاي پهن و نامنظم قرار دارد.

استخوان ها بر اساس شكل ظاهری شان به چهار دسته تقسيم مي شوند:

                                          ·استخوان هاي دراز؛ (Long Bones) كه به صورت لوله اي و مجوف هستند و از دو انتها مسدود مي باشند.بازو،ران،بند انگشتان، ساق پا و ...

                                          ·استخوان های کوتاه؛ (Short Bones) سه بعد استخوان تقریبا با هم مساوی اند، استخوان های مچ دست و پا.

                                          · استخوان هاي پهن يا مسطح؛ (Flat Bones) مانند استخوان هاي جمجمه .

                                          ·استخوان هاي نامنظم؛ (Unregular Bones) مانند استخوان هاي مهره اي و قاعده جمجمه.


باستانشناسی ایران -عصر سنگ -باستانشناسی جهان -غار کمربند.انجمن باستان شناسی دانشگاه کمال الملک - archaeology.com